12

ژوئن

در بازار اتومبیلهای داخلی و وارداتی چه می‌گذرد؟!


بازار اتومبیلی داخلی و همچنین اتومبیلهای وارداتی روزهای عجیبی را می‌گذراند. به نظر می‌رسد هیچ‌گونه نظارتی روی قیمت‌گذاری‌ها وجود ندارد و علاوه بر افزایش قیمت‌های هفتگی و گاه روزانه اتومبیلسازان، فروشندگان و واسطه‌ها نیز بازار داغی برای خود درست کرده‌اند و هر قیمتی را که دوست دارند برای اتومبیلهای خود اعلام می‌کنند. یکی از مثال‌های بارز این نابسامانی اتومبیلی رنو ساندرو استپ وی است که امروز اعلام شد با قیمت 89 میلیون تومانی به فروش می‌رسد! این در حالی است که در بازارهای جهانی نسخه جدیدی از نسل جدید این اتومبیل با نام اوربان ادیشن معرفی شده که حتی ارزان‌تر از مدل‌های قبلی آن می‌باشد!


اما جدای از بازار اتومبیلهای داخلی به وارداتی‌ها هم می‌رسیم که حکایت دردناکی دارند. در عرض چند هفته و چند ماه قیمت این اتومبیلها افزایش گاه چند صد میلیونی پیدا کرده‌اند؛ اما پایگاه نیوزی انتخاب در مطلبی مفصل به این ماجرا پرداخته و انتقادات شدیدی را متوجه وزیر صنعت، معدن و تجارت کرده است.

با گذشت چند ماه از گرانی ناگهانی و افسارگسیخته اتومبیل‌های وارداتی، وزیر صنعت و مسئولان این وزارتخانه هیچ ‏واکنش مؤثری به این موضوع نشان نداده‌اند. ‏

به گزارش سرویس اقتصادی «انتخاب»، ماجرا از اواخر سال ۹۵ آغاز شد که وزارت صنعت نمایندگی‌های غیررسمی را از چرخه واردات ‏اتومبیل حذف کرد. بر اساس گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس ۵۱ درصد واردات اتومبیل‌ها به این نمایندگی‌های ‏غیررسمی تعلق داشت و این تصمیم به خودی خود باعث افزایش ناگهانی قیمت شد. ‏

افزایش ۲۰۰ درصدی قیمت در ۲۰ روز
cartoon
در تیرماه ۹۶، دولت سایت ثبت سفارش اتومبیل را بست. این اقدام نیز هرج‌ومرج بازار را دوچندان کرد. چندی بعد، مجتبی ‏خسروتاج، معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت درباره این تصمیم گفت: الآن در زمانی قرار داریم که مدیریت منابع ارزی ‏از اهمیت بالایی برخوردار است. به همین جهت باید در خصوص واردات حساسیت بیشتری داشته باشیم، به‌ویژه در خصوص ‏کالا‌هایی که مشابه داخلی دارند‎. ‏ وی افزود: دلیل بسته شدن سامانه ثبت سفارش اتومبیل حجم بالای تقاضا واردات اتومبیل ‏در اواخر سال گذشته (۹۵) و ابتدای امسال (۹۶) بود، به همین دلیل از تیرماه تصمیم گرفتیم که این سامانه بسته شود که ‏البته با شکایت انجمن واردکنندگان اتومبیل نیز مواجه شدیم‎. ‎

به دنبال این پاسخ، بازار بیش از پیش دچار نوسان شد تا جایی که برخی از اتومبیل‌ها تنها در ۲۰ روز افزایش قیمت ۲۰۰ ‏درصدی را تجربه کردند. ‏

افزایش تعرفه واردات و ورود دیوان عدالت
دیوار بلند تعرفه
سایت ثبت سفارش در دی ماه ۹۶، پس از حدود ۶ ماه بسته بودن، مجدداً باز شد، اما دولت همزمان ضوابط جدیدی را برای ‏واردات اتومبیل اعلام کرد که بر اساس آن، تعرفه واردات اتومبیل‌های با حجم موتور ۱۵۰۰ سی‌سی، از ۴۰ درصد به ۵۵ ‏درصد، اتومبیل‌های ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ سی‌سی به ۳۵ درصد و اتومبیل‌های ۲۰۰۰ تا ۲۵۰۰ سی‌سی نیز از ۵۵ درصد به ‏۹۵ درصد افزایش یافت. همچنین در تصمیم بحث‌برانگیز، تعرفه اتومبیل‌های هیبریدی از چهار درصد به حداقل ۲۵ و ‏حداکثر ۹۵ درصد رسید. البته این مصوبه چندی بعد در ۱۸ بهمن ماه توسط دیوان عدالت اداری باطل شد. ‏

بلاتکلیفی صاحبان و متقاضیان اتومبیلهای وارداتی

همین تصمیم، باعث شد تا بازار نه تنها به اوضاع قبل خود بازنگردد بلکه بهانه جدیدی برای تلاطم و گرانی مجدد بیابد. ‏دولت البته در نهم دی ماه ۹۶، مصوبه دیگری داشت که بر اساس آن، واردات اتومبیل توسط اشخاص حقیقی و حقوقی غیر ‏از نمایندگی رسمی را در صورت عقد قرارداد ارائه خدمات پس از فروش وارد‌کننده با نمایندگی رسمی و بر اساس ضوابط ‏تعیین‌شده از سوی وزارت صنعت، معدن و تجارت امکان‌پذیر دانست. با این وجود این مصوبه تأثیر خاصی بر بهبود قیمت‌ها ‏نداشت. ‏

همه این اتفاقات در نهایت با افزایش ناگهانی قیمت دلار تکمیل شد و کار را به جایی رساند که امکان به تعادل رسیدن ‏قیمت، تقریباً غیرممکن شد. ‏

اکنون ماه‌هاست وضعیت بغرنجی در کشور حاکم شده؛ خیل کسانی که اتومبیلی خارجی دارند، به دلیل آشفتگی بازار نمی‌توانند آن را بفروشند؛ متقاضیان خرید هم به علت بی‌ثبات بودن قیمت‌ها، امکان خرید ندارند.

واکنش عجیب انجمن واردکنندگان: قیمت را پایین نمی‌آوریم!

در این میان، واردکنندگان ‏نیز مشغول گرفتن ماهی از آب گل‌آلود هستند. چندی پیش رییس انجمن واردکنندگان اتومبیل در پاسخی عجیب به این باور ‏عمومی که با تخصیص ارز رسمی (۴۲۰۰ تومانی) به واردکنندگان اتومبیل باید شاهد کاهش قیمت‌ها در این بازار باشیم ‏زیرا واردکنندگان اتومبیل که پیش از این از ارز میانگین ۶۰۰۰ تومانی بازار آزاد برای واردات استفاده می‌کردند با ‏تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی، هزینه‌های ارز مصرفی آن‌ها کاهش یافته است بنابراین متناسب با آن قیمت اتومبیل‌های ‏وارداتی نیز باید کاهش یابد، گفت: تخصیص ارز ۴۲۰۰ تومانی تأثیری در کاهش قیمت‌ها نخواهد داشت بلکه تنها باعث ‏ثبات نرخ‌های فعلی می‌شود، زیرا همزمان با افزایش نرخ ارز رسمی از ۳۷۰۰ تومان به ۴۲۰۰ تومان، مبنای محاسبه ‏حقوق و عوارض گمرکی واردات اتومبیل نیز از ۳۷۰۰ تومان به ۴۲۰۰ تومان افزایش یافته که به معنای افزایش ۱۴ ‏درصدی هزینه‌های واردات اتومبیل در این بخش است. ‏

انحصار واردات در دست چند سازمان و شخص

در این بین، شائبه‌هایی هم در خصوص، انحصار واردات و وابستگی آن به دولت نیز مطرح شده؛ به طور مثال، اسفندماه ‏سال گذشته، مجری برنامه پایش در یکی از برنامه‌های خود گفته بود:

سالانه حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون دلار ‏اتومبیل به کشور وارد می‌شود. در حال حاضر به دلیل توقف ثبت سفارش واردات اتومبیل و افزایش تعرفه واردات، قیمت ‏اتومبیل‌های خارجی در بازار افزایش یافته به طوری که در برخی اتومبیل‌ها رشد ۸۰ تا ۱۰۰ میلیون تومانی را شاهد ‏هستیم. تعدادی از واردکنندگان اتومبیل که تعداد آن‌ها ۹ نفر است از قبل تعداد زیادی اتومبیل ثبت سفارش کردند و اکنون با ‏افزایش تعرفه‌ها رانتی حدود ۱۰۲ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان به جیب این افراد رفته است.

از طرف دیگر، علی خاکساری، کارشناس صنعت اتومبیل در گفتگو با نیوزنگار «انتخاب»، با بیان اینکه «واردات ‏انحصاری به اندازه تولید انحصاری خطرناک است» گفته بود: گرچه در ظاهر، واردات اتومبیل آزاد است و هر فردی می‌تواند اتومبیل وارد کند، اما در عمل، افراد خاص به گونه‌ای فرآیند را چیده‌اند که واردات، عملاً در انحصار چند فرد و چند ‏خانواده قرار گرفته است. این شرایط کاملاً انحصاری، بر واردات نوع، کیفیت و قیمت اتومبیل حاکم است‎. ‎

او افزود: البته این واردکنندگان انحصاری، تحت نفوذ تعدادی از دولتمردان هستند و بیشتر نقش رابط را بازی می‌کنند. ‏واقعیت آن است که واردکنندگان به نوعی تاجرند و نمی‌توانند خود راسا چنین انحصاری ایجاد کنند‎. ‏ این کارشناس صنعت ‏اتومبیل ادامه داد: سیاست‌های مربوط به واردات اتومبیل، در شورای سیاست‌گذاری اتومبیل تعیین می‌شود که ریاستش با وزیر ‏صنعت است و اعضای آن نیز مدیران سابق و فعلی اتومبیلسازی کشور و قطعه سازان هستند‎. ‏ از چنین شورایی تصمیماتی ‏که به نفع مردم باشد بیرون نمی‌آید. ‏

سکوت محض آقای وزیر
cartoon-car
در میان این آشفتگی‌ها و تلاطم‌های بازار، آنچه قابل‌تأمل و باورنکردنی است، سکوت محض محمد شریعتمداری وزیر ‏صنعت است. شریعتمداری پس از رخ دادن اتفاقات فراوان در سال ۹۶ و افزایش افسارگسیخته قیمت‌ها، در اردیبهشت‌ماه ‏امسال سرانجام در گفت‌وگویی به این ماجرا پرداخت، اما اظهارات او بیشتر جنبه شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت ‏داشت. ‏

او درباره تصمیم توقف واردات اتومبیل در تیرماه سال ۹۶ گفت که این تصمیم «قبل از تشکیل دولت دوازدهم-زمانی که من ‏مسئولیتی در وزارت صنعت، معدن و تجارت نداشتم- گرفته شده است. این تصمیم را وزیر وقت، بر مبنای اختیارات قانونی ‏وزارت صنعت، معدن و تجارت گرفته است و به این ترتیب ثبت سفارش اتومبیل به عنوان یکی از ابزار‌هایی که می‌توان به ‏وسیله آن واردات را مدیریت کرد و از اختیارات خود می‌دانسته را اجرایی کرده است.» ‏

وزیر صنعت در پاسخ به این سؤال که ریشه این تصمیم از کجا آمد و چرا چنین تصمیمی گرفته شد گفته است: «بهتر ‏است از ایشان (محمدرضا نعمت زاده) سؤال شود. ولی بنده تصور می‌کنم تصمیم جناب آقای نعمت زاده پس از نامه ابراز ‏نگرانی از واردات اتومبیل به ایشان بنا به تشخیص خودشان در آن ایام به دو دلیل اساسی اتخاذ شده است. نخست کنترل ‏واردات اتومبیل‌های خارجی به دلیل محدودیت‌های ارزی و با هدف تعادل بخشی به بازار ارز با کاهش تقاضا و دوم برای ‏برقراری تعادل بین واردات اتومبیل‌های خارجی و تولید داخلی اتومبیل به لحاظ تعداد و ارزش.» ‏

شریعتمداری در اظهاراتی که بوی باز کردن مسئولیت از گردن خود می‌داد، توضیح داد: «حادثه‌ای که اتفاق افتاد در دولت ‏قبل بوده و تمهیداتی که انجام شده، در این دولت و در جهت رفع آن مشکل بوده است، اما برخی از اتفاق‌های افتاده در ‏تیرماه سال ۹۶ را ما نمی‌توانیم درست کنیم، یعنی نمی‌شود به قبل از این ماه برگردیم و این تصمیم را ملغی کنیم. این ‏تصمیم‌ها گرفته شده و آثار آن ظاهر شده و در اقتصاد کشور عمل کرده است، کسانی هم که به این تصمیم اعتراض ‏دارند، اعتراضشان به حق است و ما هم نمی‌توانیم به این این‌ها بگوییم که این اتفاق‌ها نیفتاده است، اما در پاسخ به ‏این سؤال که آیا می‌توان برای رانتی که پیش‌آمده کاری کرد؟ پاسخ این است که بله می‌شود‎. ‏» ‏

او افزود: «وزارت امور اقتصادی و دارایی هم اطلاعات واردات را از طریق گمرک دارد و می‌داند چه تعداد اتومبیل به ‏وسیله کدام نمایندگی‌ها به چه میزان وارد کرده‌اند و هم از طرفی هم اختیار نظام مالیاتی را دارد و می‌تواند به این افراد ‏مراجعه کرده و بر اساس دفاتر آن‌ها و یا به صورت علی الراس برگ تشخیص صادر کند و مالیات دریافت کند و به این ترتیب ‏اگر قله‌ای با افزایش قیمت برای آن‌ها ایجاد شده تبدیل به حفره شود و بخشی از این سود به دست آمده به‌وسیله نظام مالیاتی ‏کشور به خزانه عمومی دولت برگردد.» ‏

با انباشته شدن تصمیمات نادرست و مشکلات پیشین، اکنون قیمت‌گذاری‌ها برای اتومبیل‌های وارداتی فراتر از تصور است ‏تا جایی که در میان سکوت وزیر صنعت، قیمت‌ها بازهم از روند پیشین خود سبقت گرفتند؛ یعنی اگر برخی اتومبیل‌ها ۱۰۰ درصد افزایش قیمت داشتند، طی روز‌های گذشته در بازار بی نظارت اتومبیل، قیمت‌هایی دیده شده که حکایت از افزایش ۲۰۰ درصدی قیمت‌ها داشت! در تازه‌ترین اتفاق، برخی اتومبیل‌های وارداتی که قیمت آن‌ها کمتر از ۴۰ هزار دلار است تا رقم ۴۵۰ میلیون تومان نیز قیمت ‏خورده‌اند؛ به بیان ساده‌تر، بهای دلار برای آن‌ها نزدیک به ۱۲ هزار تومان در نظر گرفته شده است! این در حالی است که طبق گفته مقامات دولتی، واردکنندگان اتومبیل دلار ۴۲۰۰ تومانی وارد می‌کنند! این اتفاق بی‌تردید در بخش‌های دیگر اقتصاد کشور تأثیر منفی گذاشته و تنها به افزایش سرمایه دلالان و سوداگران می‌انجامد.


اکنون سؤال اینجاست که چرا وزیر صنعت در سال گذشته که چنین وضعیتی برای اتومبیل‌های وارداتی پیش آمده بود، کاری ‏برای جلوگیری از رانتی که به اذعان خود او می‌شد جلوی آن را گرفت، نکرد؟ اساساً چرا وزیر صنعت کشور درباره ‏ماجرایی که تا این حد زندگی و خریدوفروش بخش قابل‌توجهی از مردم را تحت‌الشعاع قرار داده و تأثیر مستقیم و غیرمستقیم بر قیمت‌های دیگر گذاشته، باید نزدیک به یک سال ‏تمام هیچ اقدام خاص و مؤثری انجام ندهد؟ چرا او درباره شائبه‌هایی که پیرامون رانت واردکنندگان خاص و وابستگی آن‌ها ‏به دولت وجود دارد، تاکنون توضیح قانع‌کننده‌ای نداده است؟ حتی اگر توضیحات او و انداختن تقصیر‌ها به گردن وزارت ‏صنعت دولت یازدهم را بپذیریم، او به عنوان رییس شورای سیاست‌گذاری اتومبیل تاکنون چه اقدامات مؤثر و قابل قبولی ‏برای رفع این آشفتگی انجام داده است؟

متأسفم، نظرات این نوشته بسته است..